Noropa: Een Nederlands kartonnen platenlabel

Noropa: Een talencursus.
Zou er ooit iemand een vreemde taal mee geleerd hebben?
Hans Koert

Noropa - Amsterdam (English) | Noropa: Een Nederlands kartonnen platenlabel (Nederlands)


De kartonnen Hit of the Weekplaten duiken zo af en toe nog wel eens op tijdens een platenbeurs, maar zijn uit ons geheugen verdwenen. In de onlangs verschenen biografie over het leven van F.B. Hotz ( Geluk kun je alleen schilderen - Aleid Truijens) wordt het fenomeen Hit of the Week genoemd, als de kartonnen platen, die Frits als tiener bezat en die hij voor 65 cent gekocht moet hebben: Hit of Week Hooren is Hit of the Week Koopen ... was een reclameslogan. De Noropa Talencursus werd ook uitgebracht als kartonnen Duriumplaat en is het enige Duriumlabel die hier specifiek op commerciële basis voor de Nederlandse markt werd uitgegeven. De bekende Durium reclameplaat Oh Monah / When The Circus Comes To Town ( durium GE-10) bevatte een gesproken promotie (in het Nederlands) voor de Engelse Duriumplaten en was daardoor speciaal gericht op de Nederlandse markt, maar werd vanuit de Engelse firma Durium Products (GB)(Slough - Engeland) hier uitgezet ... het was daardoor geen typisch Nederlands product.
 Een advertentie voor de Engelse duriumplaten: Durium brengt de nieuwste dansplaten binnen ieders bereik. ( Bron: Nieuwsblad van het Noorden - 8 juli 1932) ( bron: Historische Kranten Koninklijke Bibliotheek)

De Hit of the Week 78-toerenplaten verschenen tussen 1930 en half 1932 in de Verenigde Staten en werden, from coast to coast, uitgebracht in de krantenkiosken volgens een strak wekelijks schema. De platen verschenen in hoge wekelijkse oplagen en werden lang niet allemaal binnen een week ( later veertien dagen) verkocht - Durium bracht dan ook grote voorraden naar Europa, waar ze op de Europese markt verkocht werden. In Nederland werden ze geïmporteerd door o.a. B. K. Nienhuis in Haarlem.
Bijverdienste ..... wie zou dat niet willen? ( bron: Rotterdamsch Nieuwsblad: 26 april 1933)De Hit of the Weekplaten werden in Engeland uitgebracht, maar ook in Scandinavië ( als Vekans skiva), in Nederland en in Frankrijk ( van een nieuw label voorzien datwel, zoals Sefono, ABS, DoReMi, Dancing en een half dozijn andere namen ....... ). In Nederland werd later in de jaren dertig, grote voorraden Hit of the Weekplaten gedumpt - overtollige onverkochte voorraden uit de VS.   Noropa Taalcursus Fransch (Plaat IV) ( Hans Koert collectie)
In april 1933 plaatste de N.V. Noropa, gehuisvest aan de Heerengracht 1270 in Amsterdam, een importfrima, een advertentie met als kop: Bijverdienste ƒ 200,- per maand. De advertentie beweert dat het eenvoudig is om een extra inkomen van ƒ 200 per maand binnen te halen, met het verkopen van de onbreekbare Duriumplaten ( geadviseerde verkoopprijs ƒ 1,-- ) aan je familie en kennissen. Een monster van vijf duriumplaten (tien nummers) voor ƒ 2,50 kon op een eenvoudige manier aangevraagd worden. Een advertentie voor de Noropa Taalcursussen: De moderne Mensch dient zijn talen te kennen: Dit is goedkoop met Noropa ( Bron: Nieuws van de dag voor Ned. Indië ( 15 maart 1935) ( bron: Historische Kranten Koninklijke Bibliotheek)
Het Noropabedrijf bracht o.a. taalcursussen uit, waarschijnlijk gedistribueerd door publiciteits-onderneming Rudolf Mosse, in een luxe opbergbox. Er zijn drie verschillende taalcursussen bekend: Engelsch, Duitsch en Fransch. Elke cursus bestond uit zes kartonnen platen Duriumplaten, gelabeld als Noropa. Het Rotterdamsch Nieuwsblad van november 1933 weidt een artikel aan de Noropa's Taalcursus Engelsch. Er in staat dat Noropa nu de curus Engelsch beschikbaar heeft, maar dat er spoedig meer zullen verschijnen. Behalve de drie eerder genoemde heeft Noropa ook Spaansch en Italiaansch in de planning, maar die zullen nooit verschijnen. In de Middelburgsche Courant vind je een zelfde artikel, met als aanvulling dat de Noropa Taalcursussen gedistribueerd worden door de NV-Publiciteits-Onderneming Rudolf Mosse uit Amsterdam. Een RN Kleintje met fonkelnieuwe Noropa taalcursussen. ( bron: Rotterdamsch Nieuwsblad - 20 augustus 1940)
In een zgn. Kleintje, een rubriek met particuliere advertenties, wordt in het Rotterdamsch Nieuwsblad van augustus 1940 ( de Tweede Wereldoorlog was net gestart) een aantal splinternieuwe, fonkelnieuw zelfs,  taalcursusen van Noropa aangeboden + een koffergrammofoon voor ƒ 55,-- ( plus een Underwood typemachne). Misschien is deze advertentie symptomatisch voor het succes van Noropa, waarvan alleen nog maar af en toe fonkelnieuwe exemplaren opduiken - Zou er ooit iemand met deze cursussen een vreemde taal geleerd heben?  Feit is dat er slechts zelden grijsgedraaide exemplaren opduiken. Trouwens ..... veel mensen herinneren zich de kartonnen Hit of the Weekplaten vooral van de periode 1940-1945 toen schellakplaten, bakelieten platen zei men toen abusievelijk, schaars waren / werden.
In een eerdere blog vertelde ik uitgebreid over de Noropa Taalcursus Duitsch

Hans Koertauteur van de (online) Hit of the Week-Durium Discographies

hitoftheweek@live.nl

De Amerikaanse kartonnen Hit of the Weekplaat duikt nog zo af en toe wel eens op tijdens verzamelaarsbeurzen - vaak afgedraaid en beschadigd. Deze kartonnen 78-toerenplaten, die ook in Europa  uitgebracht werden met Engelstalig repertoire rond Engelse dansbands, licht klassiek en Weens repertoire door het Engelse Durium uitgebracht, waren in de jaren dertig populair. Voor de Nederlandse markt werd zelfs een Nederlandstalig reclameplaatje uitgebracht. In Nederland bracht alleen Noropa kartonnen "durium"platen uit, maar hierop is geen muziek te vinden, slechts gesproken woord - Noropa beperkte zich tot Taalcursusen ....... Zou er ooit iemand een vreemde taal mee geleerd hebben? Keep Swinging duikt graag in de geschiedenis van dit soort vergeten oude platen. Je kunt de gratis maandelijkse Keep Swinging nieuwsbrief aanvragen door een mailtje te sturen aan keepswinging@live.nl



RetrospectOscar Aleman Choro Music Flexible Records Hit of the Week-Durium Friends of the Keep Swinging blog Keep Swinging Contributions

Noropa-Taalcursus Duitsch

NOROPA-TAALCURSUS DUITSCH

Het verhaal achter een bijzondere Durium taalcursus uit de jaren dertig op zes kartonnen platen.

Hans Koert

Noropa-Taalcursus Duitsch (Nederlands) Noropa-Taalcursus Duitsch (= Noropa Language Course German) (English)

Een paar maanden geleden mailde Patrick v. G. uit Den Haag me, dat hij in een kringloopwinkel een kartonnen plaat met daarop een TAALCURSUS DUITSCH gevonden had. Hij vertelde dat het de derde plaat ( DUITSCH PLAAT III) plaat was op het label NOROPA. Hij wilde graag meer over deze Durium ( in feite Dubrico) Taalcursussen weten. Duitsch voor beginners ( mei 1934) ( Verzameling Hans Koert) Dat de Engelse Durium Products (G.B.) Ltd. begon met het uitbrengen van taalcursussen ergens in 1933, was eigenlijk gewoon een kwestie van tijd. De goedkoop te produceren kartonnen Duriumplaten leenden zich immers uitstekend voor een goedkope productie en distributie. Eén van de vroegste cursussen was een Basic English Course ( E-1041 up to E-1044) die uit vier platen bestond en daarna volgden de meer uitgebreide series van steeds zes platen, zoals de French Language course, ontwikkeld door mr. E.M. Stéphan, een professor in de Franse taal aan het University College in Londen. Deze Franse cursus werd een jaar later ook bewerkt voor Nederland, aangepast door Prof. Dr. J. J. Salverda de Grave, Oud-Hoogleeraar in het Fransch aan de Gemeente-Universiteit van Amsterdam. Dat aanpassen hield in dat er een Nederlandstalig instructieboekje gemaakt werd en op de hoezen kwamen allerlei aanbevelingen te staan in het Nederlands. Deze Hollandse versie werd uitgebracht met het Noropa label. Ook een 6-delige Engelse cursus zag het daglicht en werd bewerkt voor ons land door Prof. Dr. A.E.H. Swaen, eveneens Oud-Hoogleraar in de Engelse taal aan de Gemeente-Universiteit van Amsterdam. Een Duitse serie, waarvan Patrick's plaat deel uit maakt, werd bewerkt door Prof. Dr. J. Van Dam, eveneens professor, maar dan nog actief, aan de Gemeente-Universiteit.

Een Noropa Taalcursus op een Columbia "koffergramofoon" uit 1930. (foto en verzameling: Hans Koert)

Alle drie de cursussen werden uitgebracht in een luxe cassette en bevatte zes kartonnen platen en een Nederlands instructieboekje. Ook de hoezen waren in het Nederlands. Ze werden in de zomer van 1934 uitgebracht door Dubrico, in Nederland vertegenwoordigd door Noropa en verkocht voor Dfl 2,50 per plaat.

De drie luxe dozen met alle in Nederland uitgebrachte Taalcursussen. (foto en verzameling: Hans Koert)

Tot zover lijkt alles vrij eenduidig, maar toch is er iets vreemds aan de hand. De platen voor de Engelse- en Franse cursus, die voor Nederland gebruikt werden, zijn gelijk aan die voor, bijvoorbeeld, Italië en Denemarken gemaakt werden. Uiteraard werd het tekstboekje en de hoezen aangepast aan de taal van het land. Bij de Duitse taalcursus zijn er twee versies. De Duitse cursus gebruikt voor o.a. Denemarken ( Matrix nummers E-1261 tot en met E-1266) werd eerder opgenomen dan die voor Nederland en Italië. ( E-1282 tot en met E-1287). De platen zelf zijn ook verschillend. Ik heb als voorbeeld naar de vijfde plaat geluisterd: De SUPER durium die in de "Deense" Language Course zit, behandelt op plaat 5 de dagen van de week, terwijl de Nederlandse Noropa en de Italiaanse DVRIUM ( E-1265) begint met een treinreis. Ik schreef eerder over de Italiaanse cursus Duits: TEDESCO waarvan een mooi exemplaar onlangs boven water kwam.

NOROPA TAALCURSUS DUITSCH - PLAAT 5 ( E-1286) ( mei 1934) ( Verzameling: Hans Koert)

In april 1934 moest de Engelse Durium Products (G.B.) Ltd, gevestigd in Slough, een voorstad van London, de deuren sluiten. De wekelijkse serie commerciële platen ( de durium EN-serie), die te vergelijken is met de Amerikaanse Hit of the Week, was niet langer lonend en ging failliet. De curators splitsten het bedrijf op en de amusementsafdeling ging, als zelfstandige bedrijfjes, verder in verschillende Europese landen ( Denemarken, Frankrijk, Italië en Zweden); alleen de afdeling reclame en gelegenheidsplaten en bijzondere uitgaven, zoals de taalcursussen, kregen een doorstart en ging in het najaar van 1934 verder als Sound Distributors. In de tussenliggende periode zorgde het failliete Durium, onder de naam Dubrico, dat de lopende projecten voortgang vonden ( zoals bijvoorbeeld de Talkies Cigarettes Cards.) Ook de taalcursussen vielen daar onder, die, gedrukt ( kartonnen Duriumplaten werden gedrukt, niet geperst) in Nederland uitgebracht werden door Noropa, gevestigd aan de Herengracht 270 in Amsterdam. De samensteller van de Duitse cursus, J(an) van Dam, was geboren in Amsterdam, in oktober 1896. Hij werd in 1930 professor in de Gotische- en oud-Germaanse talen. In de jaren dertig was hij zeer actief in de promotie van de Duitse taal en een begenadigd spreker, die veel lezingen gaf. Zijn sympathieën lagen bij het Nationaal Socialisme. In de begin jaren van de Tweede Wereldoorlog werd hij censor om Duitse schoolboeken te screenen op onjuistheden. In november 1940 werd hij benoemd tot Secretaris-generaal van het Departement van Opvoeding, wetenschap en Cultuurbescherming, een hoge post die hij o.a. te danken had aan zijn uitmuntende kennis van het Duits en uiteraard vanwege zijn lidmaatschap van de NSB. Op het eind van de oorlog wordt hij o.a. belast met het selecteren van joden die, door hun verdiensten voor de wetenschap, niet gedeporteerd hoefden te worden - in de praktijk echter gebeurde dit op het eind van de oorlog vaak alsnog ....... Na de oorlog werd hij berecht voor collaboratie met de Duitsers en tot een jarenlange gevangenisstraf veroordeeld. Toen hij vrijkwam, moest hij tot aan zijn dood aan het werk blijven, omdat zijn pensioenrechten afgepakt waren. Tot aan zijn door werkte hij o.a. aan het Kramers Duits Woordenboek. Hij overleed in Den Haag in oktober 1979.

De hoezen van de NOROPA TAALCURSUS DUITSCH (foto en verzameling: Hans Koert)

Als ik zo'n Taalcursus van Noropa bekijk en ik zet de platen op, dan vraag ik me in alle eerlijkheid af of er eigenlijk wel mensen in de jaren dertig met deze cursus een vreemde taal geleerd hebben. Je moet, denk ik, vooral een ijzeren discipline gehad hebben ......... Trouwens ik heb nog nooit een "gebruikte" Noropa talencursus gezien - alle exemplaren die ik vond, waren nagelnieuw ............. Zou dat wat over de cursus zeggen? De "handleiding" op de hoes van een Noropa Taalcursus over hoe die af te spelen ( Verzameing: Hans Koert) (klik op de foto voor een grotere versie) Hoes van één van de platen ( Verzameling: Hans Koert)

De volledige discografische informatie, vind je in de Durium Advertisement and Custom Records discography van Hans Koert of op het eind van de Engelstalige versie van dit artikel op de Hit of the Week blog.

Hans Koert - Samensteller van de Hit of the Week-Durium Discografieën

keepswinging@live.nl

Zo af en toe duikt er in een kringloopwinkel of rommelmarkt nog wel eens zo'n vreemde kromme bruingekleurde kartonnen plaat op: een Hit of the Week of Duriumplaat. Deze buigbare kartonnenplaten dateren uit het begin van de jaren dertig.

Durium bracht ook taalcursussen uit op het Nederlandse label Noropa. Deze taalcursussen zijn vaak incompleet, maar als je het geluk hebt zo'n fraaie luxe box te vinden, dan zijn de platen meestal altijd nagelnieuw. Wellicht zegt dat iets over de cursus zelf. Gebleken is, dat de Taalcusus Duitsch, samengesteld werd door een sympatisant van de NSB, die zich in de oorlog wist op te werken tot een hoge functie op het Ministerie van Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming. In Nederland werd het Duriumlabel niet gebruikt voor NSB of Nazi-propaganda - In Italië gebruikte Mussolini het label DVRIVM "La Voce Dell Impero", in zijn propaganda voor zijn veroveringen in Afrika.

De Keep Swinging blog zoekt naar de verhalen achter zeldzame platenlabels, zoals deze Noropa Taalcursussen. Als je niets wilt missen, volg haar dan via Twitter of vraag de gratis nieuwsbrief

. Retrospect Oscar Aleman Choro Music Flexible Records Hit of the Week-Durium Friends of the Keep Swinging blog Keep Swinging Contributions