Disque Pathé: Een krasse antieke honderdjarige

DISQUE PATHÉ: een krasse antieke honderdjarige
Disque Pathé: Het dateren van deze platen gaat vaak gepaard met een stevige hoofdpijn (Gérard Frappé)
Hans Koert
(met dank aan Gérard Frappé)
Disque Pathé: an antique 100 year old disc (English) - Disque Pathé: Een krasse antieke honderdjarige (Nederlands)

Zelden lopen de onderwerpen op de Keep Swinging blog zo uiteen als deze week. Morgen een verslag over het concert van gisteravond met het Gerald Clayton Trio in Porgy en Bess (Terneuzen) - vandaag een "kras" oudje, die nog steeds door de kamer marcheert, en zijn honderdjaar niet is aan te zien ....!

Een maand geleden vond ik op de Doctor Jazz Dag in Wageningen een oude schellak 28 cm Disque Pathé. Op beide zijden een mars gecomponeerd door John Philip Sousa, namelijk de Washington Post en de Star (sic) and Stripes for Ever. Eerstgenoemde werd door John Philip Sousa gecomponeerd op verzoek van de Washington Post, een krant, ter opluistering van de één of andere wedstrijd in het schrijven van essays. De prijsuitreiking, waarvoor de mars bedoeld was, vond plaats in 1883. Sousa was de dirigent van de United States Marine Band, waarvan de ontstaansgeschiedenis teruggrijpt tot 1798. Deze mars, The Washington Post zou één van de populairste Amerikaanse marsen worden. De titel Stars and Stripes For Ever, refereert uiteraard aan de Amerikaanse vlag en werd door Sousa op kerstavond 1896 gecomponeerd, naar aanleiding van de dood van zijn bandmanager David Blakely. Het nummer zou de nationale mars van de VS worden. Let op dat de titel op de plaat abusievelijk zonder s geschreven is: Star (sic) and Stripes For Ever - De Engelse taal was, ook toen al niet, de sterktste kant van de Fransen. De naam van de uitvoerende band wordt niet genoemd en dus blijft dit gissen. Ik kocht de plaat in een originele hoes, vooral vanwege zijn historische waarde...... Dit soort grote 28 cm Disque Pathéplaten dateren meestal uit de eerste twee decennia van de twintigste eeuw.
The Washington Post - 32212 - P.F. ( = Pathé Freres) ca. 1910 als Disque Pathé 7050 ( verzameling: Hans Koert)
Begin 1900 waren de eerste geluidsdragers ontwikkeld en waren er twee systemen aan te wijzen: de wasrollen, ontwikkeld door Thomas Alva Edison en de platte grammofoonplaat van Emile Berliner waren toen gangbaar. We weten ondertussen dat de grammofoonplaat uiteindelijk de standard geworden is en na 1910 zag je vooral de, eerst eenzijdige, later dubbelzijdige schellakgrammofoonplaten - het gebruik van wasrollen zou na 1915 langzaam uitsterven. In Europa plaatsten rond 1900 de gebroeders Pathé, Charles en Émile Pathé, een Edison Phonograph in hun bistro in Parijs en dat was zo'n succes dat ze in 1905 een eigen, eenzijdig bespeelbare, platte grammofoonplaat ontwikkelden. De Disque Pathé werd in feite alleen populair in Frankrijk en ze waren, qua formaat ( de mijne is 28 cm), qua draaisnelheid ( 90 toeren per minuut i.p.v. de gebruikelijke 78), en het feit dat de naald vanaf de spindel naar de buitenrand bewoog i.p.v. andersom, uniek. De groef was verticaal gesneden ( het zgn. hill and dale principe, dat later ook deels door Edison werd ingepalmd) en niet horizontaal, (de informatie zit links en rechts in de groef) zodat je de plaat niet met een stalen naald moest afspelen maar met een speciale .005-inch doorsnee safiernaald, geslepen als een bolletje (0.13 mm.). Voor jullie wellicht leuk te weten - ik kon de plaat niet afspelen op mijn elektrische 78-toerengrammofoon uit de jaren zestig, maar wel op de slingergrammofoon uit 1930 die nog met stalen naalden werkt en, hoewel de stalen naalden uiteraard in principe alleen voor een laterale groef bestemd zijn toch de plaat moeiteloos van binnen naar buiten afspeelde.
The Star (sic) and Stripes For Ever - 31356 ca. 1910 als Disque Pathé 7086 ( verzameling: Hans Koert)
Ik vond een leuk filmpje waarin een verzamelaar laat zien hoe je een oude Disque Pathé uit 1906 moet afspelen.

Ik was natuurlijk erg nieuwsgierig naar de leeftijd van de plaat en eventuele andere informatie. Ik vroeg aan onze eigen Nederlandse 78-toerenlabel expert Han Enderman naar de verschijnings- of opnamedatum van deze plaat, maar hij schreef: Van geen label begrijp ik zo weinig als Franse Pathé. Dat zegt genoeg.....


De Disque Pathé in zijn pochette originale - originele hoes. ( verzameling: Hans Koert)
De expert, die alles weet over vroege Franse Pathé's, is Gérard Frappé en hij schreef me een uitvoerige reactie. Ik zal die reactie integraal (in vertaling) weergeven: De manier waarop Pathé zijn platen nummert is altijd erg ondoorzichtig geweest en het heeft me al heel wat hoofdpijn gekost platen te dateren. Jouw plaat is een 90-toeren plaat (per minuut), dus is hij gemaakt tussen 1906 en 1916. Ik ga er van uit dat hij 28 cm is en geen 35 cm; die verschenen pas na 1911. Ik heb geprobeerd de informatie te vinden in de Pathécatalogi, die beschikbaar zijn. Ik vond hem in de Girard & Boitte catalogus 1910; de plaat staat niet in de reguliere Pathécatalogus van 1910. Wel vond ik dezelfde titels uitgevoerd door orkesten gedirigeerd door Franse dirigenten als Gille en Bosc, maar met verschillende catalogusnummers. Het orkest op jouw platen is PF, wat betekent "Pathé Frères". Ik weet niet of Bosc of Gille de dirigenten waren. Ik denk dat jouw opnamen dateren uit 1910, want in dat jaar werden er verschillende buitenlandse dansen geïntroduceerd in de Pathécatalogus omdat er behoefte was aan een "fris nieuw geluid" i.p.v. de ouderwetse "walsen en polka's". Het matrixnummer 32212 C.G. suggereert dat de plaat werd geproduceerd in Chatou (bij Parijs).
Gérard wees me verder op het feit, dat de marsen op mijn plaat gespeeld worden op "z'n europees" - zonder een greintje swing. Hij schrijft hierover: (in vertaling) Over de introductie van Amerikaanse dansen in Europa valt nog wel het één en ander grappigs te vertellen, Hans. De Franse uitgevers namen de partituren als uitgangspunt en niet bijvoorbeeld een in Amerika opgenomen grammofoonplaat, dus werd een nummer als Alexander's Ragtime Band, in Frankrijk heette het: "Le pas de l'ours" in de Franse uitvoering een soort polka. Ik vermoed dat je Stars and Stripes net zo "stijf Europees" klinkt......... dat veranderde pas na 1917 toen de eerste Amerikaanse militaire bands o.l.v. van John Philip Sousa naar Europa kwamen - die wisten hoe te swingen.
Mijn oude Disque Pathé is dus uit 1910, meer dan honderd jaar oud - antiek mag ik hem dus noemen. Ik vraag me af of mijn cd's in 2111 nog af te spelen zijn?

Gérard Frappé heeft een uitgebreide website over oude Franse platen, getiteld DLBEAAF ( De La Belle Époque Aux Années Folles), gewijd aan deze bijzondere Franse platen, waarvan het systeem van "putjes" in de groef na 1920 achterhaald werd door de laterale groef om, in feite, in 1980 weer als cd uit de ijskast gehaald te worden. Op deze site gaat Gérard ook uitgebreid in op de datering van de Disque Pathé. Hoofdpijn krijg je ervan, dat weet ik nu. Merci Gérard!

Hans Koert
keepswinging@live.nl

Als je je nog niet opnieuw hebt geregistreerd voor de Keep Swinging nieuwsbrief, doe het dan vandaag .... Na 1 juni wordt hij alleen verzonden aan diegenen die zich voor de nieuwe nieuwsbrief geregistreerd hebben. Eén mailtje is genoeg om je te registreren.

Een paar maanden geleden vond ik een grote 28 cm grammofoonplaat van het label Pathé, een Disque Pathé, op de Doctor Jazz Dag in Wageningen. Hoewel ik geen echte 78-toeren (een understatement deze keer) verzamelaar ben, kon ik deze 90-toeren (!) plaat niet laten liggen - zo vaak kom je dit soort honderdjarigen niet tegen, die, nog steeds prima klinken, spelend van binnen naar buiten, op de oude slingergrammofoon. De oudjes doen het nog best. Ik vraag me af of iemand in 2111 nog geluid uit een cd kan krijgen? Als je niets van de Keep Swinging blog wilt missen, volg haar dan via Twitter of vraag de nieuwsbrief.
Retrospect Oscar Aleman Choro Music Flexible Records Hit of the Week-Durium Friends of the Keep Swinging blog Keep Swinging Contributions

Disque Pathé- an antique 100 year old disc

DISQUE PATHÉ: An Antique 100 Year Old Disc
Disque Pathé: Dating these discs can give you some headache ( Gérard Frappé)
Hans Koert
(thanks to Gérard Frappé)
Disque Pathé: an antique 100 year old disc (English)Disque Pathé: Een antieke krasse honderdjarige (Nederlands)

A month ago I found a copy of an original 28 cm ( 11 inch) Disque Pathé at the Doctor Jazz Dag in Wageningen, a record fair in the centre of The Netherlands. Both sides have well known John Philip Sousa marches, like the Washington Post and the Star (sic) and Stripes For Ever. The former was composed by John Philip Sousa as a request for a Washington Post newspaper essay contest awards ceremonies of 1883. Sousa was
the director of the United States Marine Band, a band with a history that started back in 1798 ............. It would become one of the most popular US marches of the 20th century. The title of Star (sic) and Stripes For Ever, mind that the original tune is entitled Stars and Stripes For Ever, refers to the US flag and was composed by Sousa on Christmas Eve 1896 when he had heard about the death of his band manager David Blakely. It would become the National March of the USA. The band, that plays on both sides, is unnamed.
I bought the record, because of its size and its original sleeve and, because of its age, as these large 28 cm Disque Pathé originally were produced in the first decades of the 20th century.


The Washington Post - 32212 - P.F. ( = Pathé Freres) ca. 1910 as Disque Pathé 7050 ( collection: Hans Koert)
Early 1900, when the first sound record mediums were developed, both the cylinders as developed by inventors like Thomas Alva Edison as the (flat) Gramophone Records by Emile Berliner, became the standard for sound recordings. Times has learned that the flat (at first playable one-sided, later two-sided) gramophone disc became the standard after the first decade of the 20th century.
In Europe the Pathé Brothers, Charles and Émile Pathé, introduced the new Edison Phonograph in their bistro in Paris late 19th century and in 1905 they developed their own, single-sided discs. These Disque Pathé, were in fact, only produced for the French market and its sizes were unusual, like its speed ( not 78 rpm but 90 rpm) and the fact that the record had to be played starting near the spindle instead of starting at the outer edge of the disc. The groove is cut vertically into the discs, rather than the more common lateral method. In fact you needed a special ball-shaped .005-inch-radius (0.13 mm) stylus to track it. ( source: Wikipedia). Great to learn that I could play the record, not atn my electric 1960s gramophone, but it worked on my 1930s wind up gramophone, speeding up the 78rpm up to 90rpm ( starting in the centre of the disc).

The Star (sic) and Stripes For Ever - 31356 ca. 1910 as Disque Pathé 7086 ( collection: Hans Koert)
I found a nice demonstration how to play a 1906 Disque Pathé - I love to share this fragment with you:

I'd love to learn how old my disc could be. I asked the Dutch expert in 78rpm record labels Han Enderman, but he wrote me: Van geen label begrijp ik zo weinig als van Franse Pathé (= There is no other label so obscure to me as the French Pathé label). Well if he doesn't know, who else will know?

The Disque Pathé with its pochette originale .. ( collection: Hans Koert)

The French expert in Disque Pathé is Gérard Frappé and he sent me an extensive message I love to share it with you:
With Pathé, there is always some secrets in the numbering, and this can give some headache for dating the discs... Your disc is a 90RPM, that means that the fabrication is between 1906 and 1916. Now, if we consider that your disc is a 28 cm (and not a 35cm which appeared in 1911), I try to find your reference in the 'catalogues'. I found it in the Girard & Boitte catalogue 1910, but it was not in the Pathé catalogue of 1910. I found the same titles but conducted by French conductors (Gille or Bosc), with different catalogue numbers. The orchestra of your disc is PF, standing for Pathé Frères. I cannot conclude if the conductor is Bosc or Gille. I suppose that your disc is dated 1910. This is the year where several foreign dances were introduced in the French catalogue to renew our old fashioned waltzes and polkas.
About the matrix number 32212 CG, it seems to mean that the disc has been produced in Chatou (near Paris).

Gérard pointed me to the fact that the Sousa marches are still played in "the European way" - without any swing: He says about that: About the introduction of the US dances in Europe, one thing is really funny: it is that the way used by the French editors was to get the original score, and not the disc. And the "swing" is not written in the score ..... That gives the strange way to play the American rhythms by the French conductors, considering that the Alexander Ragtime that became 'Le pas de l'ours' in French is played like a polka!

I suppose that the Stars and Stripes is played the same way... This has changed in 1917 when Sousa arrived in Europe with his US bands - they knew how to swing ..........

Well, my Disque Pathé is more then 100 years old - antique we call it. Should someone be able to play my CDs in 2111? I wonder ...........

Thanks Gérard Frappé. He has a very informative site, entitled De La Belle Époque Aux Années Folles about tis period with a lot information about these early Disque Pathé and how to date this obscure label.

Hans Koert
keepswinging@live.nl

If you love to receive the Keep Swinging newsletter after the first of June, please register. Send me an e-mail and you will receive the Keep Swinging newsletter in future

A few months ago I found this large 28 cm Disque Pathé at the Doctor Jazz Dag in Wageningen (The Netherlands). Although I'm not a real 78rpm record collector, I love to search for interesting discs from the past and these giant records were released in the first decades of the last century. Thanks to the French expert Gérard Frappé, who heled me to date my copy, I can now label this disc as something real antiques.
If you don't want to miss any contribution at the Keep Swinging blog follow it at Twitter or ask for its free newsletter.

Retrospect Oscar Aleman Choro Music Flexible Records Hit of the Week-Durium Friends of the Keep Swinging blog Keep Swinging Contributions